امیرالمؤمنین (ع) چه کسانی را برای همنشینی توصیه میکند؟
به گزارش وبسایت صنعت جهان، انتخاب دوست خوب، سرمایهای برای سعادت دنیا و آخرت است و فرد را از انحرافات حفظ میکند. در زندگی انسان، پس از خانواده، یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده شخصیت، هویت و مسیر آینده، دوستان و همنشینان هستند. این حقیقت بنیادین در آموزههای اسلامی، به ویژه در کلام ائمه اطهار (ع) و در رأس آنها امیرالمؤمنین علی (ع)، جایگاه ویژهای دارد. حدیث گهربار “الصّاحِبُ کَالرُّقْعَةِ فِی الثَّوبِ فَاتَّخِذْهُ مُشاکِلاً. ” (۱) (همنشین و دوست، همانند وصله در لباس است، پس آن را همشکل برگزین.) با استعارهای گویا، عمق تأثیر دوست بر انسان و لزوم دقت در انتخاب او را یادآوری میکند.
استعاره “وصله در لباس” بسیار هوشمندانه و دقیق است. لباس، پوشش و نمادی از شخصیت و هویت ظاهری هر فرد است. وصلهای که به لباس اضافه میشود، بلافاصله خود را نشان میدهد. اگر وصله “همشکل” نباشد، نه تنها زیبایی لباس را بر هم میزند، بلکه ممکن است آن را وصلهای ناهنجار یا حتی مضحک جلوه دهد. در مورد دوست و همنشین نیز همینطور است. دوست، وصلهای بر شخصیت و زندگی انسان است. او میتواند شخصیت ما را تکمیل کند، به آن زیبایی ببخشد یا آن را دچار ناهنجاری و ضعف کند. اگر دوست “همشکل” و “متناسب” با ارزشها، اهداف و باورهای ما نباشد، میتواند:
هویت ما را مخدوش کند: با همنشینی با افراد نامناسب، ممکن است ارزشها و اخلاقیات ما کمرنگ شوند.
ما را به انحراف بکشاند: تأثیرات منفی اخلاقی، فکری و رفتاری دوست بد، میتواند انسان را از مسیر حق و صلاح منحرف کند.
آرامش ما را سلب کند: دوست بد، به جای آرامش، برای انسان رنج و اضطراب به ارمغان میآورد.
آبروی ما را ببرد: انسان را با دوستانش میشناسند؛ دوست نامناسب میتواند به آبروی فرد لطمه بزند.
بنابراین، انتخاب دوست “همشکل” یعنی دوستی که از نظر فکری، اخلاقی، ایمانی و ارزشی با ما سنخیت داشته باشد. دوستی که نه تنها ما را به بیراهه نکشاند، بلکه در مسیر رشد و تعالی یاریگر ما باشد.
این ضربالمثل رایج، به درستی بر ارزش بیبدیل دوستان واقعی و تأثیر مخرب حتی یک دشمن تأکید میکند. دوستان میتوانند در شادیها و غمها کنار ما باشند، پشتیبان ما در سختیها باشند و مسیر زندگی را برایمان هموارتر سازند. در مقابل، حتی یک دشمن میتواند آرامش زندگی را بر هم زند، توطئه کند، و انرژی زیادی از انسان بگیرد. از این رو، امام علی (ع) با توصیه به انتخاب دوست همشکل، ما را به سوی دوستانی هدایت میکند که نه تنها دشمن ما نیستند، بلکه خیرخواه و یاور ما خواهند بود.
قرآن کریم در آیات متعددی به اهمیت انتخاب دوست و همنشین و عواقب همنشینی با افراد ناصالح اشاره کرده است. حسرت همنشینی با بدان در قیامت:
قرآن صحنهای از حسرت شدید افراد در روز قیامت را به تصویر میکشد که از همنشینی با دوستان بد پشیمان هستند. این آیات، تلویحاً بر لزوم انتخاب دوست خوب در دنیا تأکید دارند.
“وَیَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا. یَا وَیْلَتَیٰ لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا. لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْر
