اولین «خارجی» که عضو فرهنگستان ایران شد؛ مردی از دیار وایکینگها
به گزارش وبسایت صنعت جهان، آرتور کریستین سن ایرانشناسی دانمارکی و از پیشگامان مطالعات زبانشناسی و تاریخ ایران در قرن بیستم بود. او در ۹ ژانویه ۱۸۷۵ در کپنهاگ زاده شد و تنها فرزند خانوادهای متوسط و ساده بود که پدرش مدیریت پستخانه را بر عهده داشت.
کریستن سن تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه کپنهاگ گذراند و در سال ۱۹۰۰ در رشتههای زبان فرانسوی، تاریخ و لاتین فارغالتحصیل شد. همزمان زبانهای فارسی و عربی را نزد آگوست فردیناند مهرن، اوستایی را نزد ادوارد لمان، سانسکریت را نزد ویگو فاوسبول، و ترکی را نزد یوهانس استروپ آموخت.
او از جوانی به ایرانشناسی علاقهمند شد و پیش از ۲۵ سالگی مقالاتی دربارهٔ رستم و ادبیات فارسی منتشر کرد. موضوع رساله دکترای او عمر خیام بود و با بررسی نسخههای خطی رباعیات در اروپا، اصالت بسیاری از رباعیها را بهطور علمی تحلیل کرد و ۱۲۱ رباعی را بهعنوان محتملترین آثار اصیل خیام برگزید.
کریستنسن با بهره مندی از بورس تحصیلی برای تکمیل رساله دکترای خود درباره عمر خیام نیشابوری تحقیق و جمعآوری منابع در کشورهای مختلف پرداخت. در این مسیر، به کتابخانههای مهمی در لندن، پاریس و اسپانیا سفر کرد و با آثار و ابنیه تمدن شرق و اسلامی در اسپانیا آشنا شد.
پیش از آنکه در سال ۱۹۱۹ به کرسی استادی زبانشناسی ایرانی در دانشگاه کپنهاگ برسد، مدتی بهعنوان روزنامهنگار در حوزه مسائل خاورمیانه فعالیت داشت. او سه بار به ایران سفر کرد (۱۹۱۴، ۱۹۲۹ و ۱۹۳۴) و این سفرها نقش مهمی در تعمیق شناخت میدانیاش از تاریخ، جامعه و فرهنگ ایران ایفا کرد.
کریستنسن در سال ۱۹۲۵ کتابی با عنوان «وضع ملت و دولت و دربار در دوره ساسانیان» تألیف کرد و در سال ۱۹۳۵ کتاب معروف «ایران در زمان ساسانیان» را منتشر کرد. این کتاب بازسازی کاملی از ساختار اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران ساسانی ارائه میدهد.
از دیگر آثار مهم او میتوان به کتاب «قباد و ظهور مزدک» (۱۹۲۵) اشاره کرد که پژوهشی عمیق درباره یکی از رویدادهای اجتماعی مهم دوره ساسانی است. همچنین رساله «بزرگمهر حکیم» (۱۹۳۰) و کتاب «کاوه آهنگر و درفش ملی کهن ایران» (۱۹۱۹) از دیگر نوشتههای برجسته اوست.
کریستن سن در سال ۱۹۳۶ رسالهای کوچک با عنوان «موسیقی در تمدن ساسانی» منتشر کرد که از نخستین آثار درباره موسیقی این دوره به شمار میآید. یکی دیگر از شاهکارهای او، کتاب «کیانیان» است که در سال ۱۹۳۲ منتشر شد.
او بیش از ۳۰۰ کتاب و مقاله علمی منتشر کرد و با تکیه بر منابع دستاولی چون کتیبههای ایرانی و متون باستانی، تأثیری ژرف بر شکلگیری ایرانشناسی مدرن گذاشت. کریستن سن ایران را نه صرفاً موضوعی تاریخی، بلکه پدیدهای زنده با ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اسطورهای میدانست.
کریستین سن در ۳۱ مارس ۱۹۴۵ در کپنهاگ درگذشت. پس از مرگ، بنا بر وصیت او، کتابخانه ارزشمندش به دانشگاه کپنهاگ اهدا شد. این اقدام او نشاندهنده عشق بیپایانش به دانش و فرهنگ ایرانی است، اما آثار و روش پژوهشی او همچنان از منابع بنیادین مطالعات ایرانشناسی بهشمار میآیند.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان