جدال کاخ مروارید با تراکم شهری

به گزارش وبسایت صنعت جهان، ساخت‌وسازهای اطراف حریم تاریخی کاخ مروارید تهدید می‌کند و هر متر ارتفاع اضافه، چشم‌انداز و هویت کاخ را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این کاخ در جنوب‌غربی کرج، در میان دشت‌های پهن و درختان کهنسال مهرشهر، آرام گرفته است.

کاخ مروارید، بنایی است که نماینده‌ای از مدرن‌گرایی ایرانی در دهه 40 خورشیدی است. فرم صدف‌گون سقف‌ها، منحنی‌های نرم و فضای کاخ، تجربه‌ای منحصر به فرد از تعامل انسان با طبیعت و معماری را نشان می‌دهد.

این اثر ملی، با ثبت در فهرست آثار ملی ایران، اهمیت خود را نه تنها از لحاظ تاریخی، بلکه از منظر هویت شهری و منظر بصری حفظ کرده است. حریم کاخ مروارید، به ویژه حریم درجه دو، فراتر از یک محدودیت عددی است؛ این حریم، ابزار حفظ خوانایی، نسبت حجم‌ها و انسجام منظر بصری کاخ است.

رعایت این حریم، به کاخ اجازه می‌دهد تا در میان بافت شهری دیده شود و خطوط اصلی معماری و فرم‌های منحصربه‌فرد آن مخدوش نشوند. با وجود این ضوابط، توسعه شهری و فشار مالکانه گاهی با این مرزها در تضاد قرار می‌گیرد.

پرونده اخیر ساخت‌وساز در حریم کاخ مروارید، نمونه‌ای آشکار از این تقابل است. ساخت‌وسازی که در نگاه اول تنها چند متر ارتفاع اضافه دارد، در واقع می‌تواند کل نسبت منظر و خوانایی تاریخی اثر را تحت تأثیر قرار دهد. این وضعیت نشان می‌دهد که هر متر ارتفاع اضافه در حریم درجه دو، پیامدهای ملموس و بلندمدتی بر ارزش‌های فرهنگی و منظر بصری دارد.

این حریم سرمایه‌ای است برای حفظ هویت فضایی و فرهنگی اثر. در بررسی‌های میدانی مشخص شد که ساخت‌وسازی در محدوده حریم، بدون رعایت سقف مجاز، در حال انجام است. هر چند در ظاهر تفاوت ارتفاع چند متر است، اما در مقیاس منظر و نسبت با خطوط کاخ، قابل توجه و اثرگذار است.

این وضعیت، نشان می‌دهد که حفاظت از آثار ملی نیازمند پایش مستمر، اعمال ضوابط قانونی و تعامل نهادهای مسئول است. وقتی ساخت‌وساز خارج از حریم قانونی انجام می‌شود اثر نه تنها از لحاظ بصری بلکه از منظر هویت فرهنگی نیز تهدید می‌شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز، نادر زینالی، درباره روند پیگیری ساخت‌وساز در حریم کاخ مروارید گفت: این پرونده از سال ۱۳۹۸ آغاز شد، زمانی که شهرداری منطقه سه کرج برای یک پلاک مشخص استعلامی ارسال کرد. در پاسخ به این استعلام، میراث فرهنگی ضوابط مصوب سال ۱۳۹۳ را یادآوری و تاکید کرد که در حریم درجه دو کاخ مروارید، تنها سه طبقه روی پیلوت قابل اجراست و هرگونه ساخت اضافه خارج از این ضوابط مجاز نیست.

این پرونده همچنین ابعاد حقوقی و اجرایی دارد. شهرداری، مالک و نهادهای میراث فرهنگی هر کدام نقش و مسئولیت مشخصی دارند. رعایت ضوابط حریم، نیازمند همکاری و هماهنگی میان این نهادهاست و مجوزها، مکاتبات و دستورهای رسمی در این مسیر نقش حیاتی دارند.

زینالی تأکید کرد: هدف ما، حفاظت از ضوابط و حریم است و این کار در چارچوب همکاری با شهرداری انجام می‌شود. حریم درجه دو، علاوه بر اینکه یک محدودیت قانونی است، نقش حفاظتی مهمی در حفظ ارزش‌های فرهنگی، منظر و تجربه تاریخی بنا دارد.

این پرونده نمونه‌ای از اهمیت همکاری میان نهادها برای حفاظت از آثار ملی است. رعایت دقیق ضوابط، تعامل مستمر و نظارت مسئولانه، تنها راه تضمین حفظ هویت تاریخی و منظر کاخ مروارید است. هدف ما این است که هر اقدام اجرایی با احترام کامل به حریم و قوانین میراث فرهنگی انجام شود و آینده این اثر تاریخی ارزشمند تضمین گردد.

در این چارچوب، هر اقدام پیشگیرانه یا اصلاحی، سرمایه‌ای برای نسل‌های آینده است و تضمین می‌کند که ارزش‌های تاریخی، معماری و منظر فرهنگی، بدون تغییر اساسی یا خدشه، باقی بماند. در نهایت، تجربه