فقیهی که جانشین شیخ موسس بود؛ واگذاری جایگاه مرجعیت برای وحدت جامعه
به گزارش وبسایت صنعت جهان، در تاریخ معاصر تشیع و در سپیدهدم شکلگیری حوزه علمیه قم، نامی میدرخشد که بیش از هر چیز با صفت «ایثار» و «تواضع» گره خورده است. آیتالله سید صدرالدین صدر، نه تنها یک مرجع تقلید صاحبنام و فقیهی چیرهدست، بلکه استوانه ثباتی بود که در یکی از بحرانیترین دورانهای تاریخ روحانیت ایران، نقش کلیدی در حفظ میراث تشیع ایفا کرد. او که فرزند خاندان بزرگ و ریشهدار «صدر» بود، حیات خود را وقف اعتلای کلمه حق و خدمت به جامعه اسلامی کرد و در نهایت، با گذشتی کمنظیر در راه وحدت کلمه، راه را برای رهبری واحد در حوزه علمیه هموار ساخت.
سید صدرالدین صدر در اواخر اردیبهشت ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۲۹۹ هجری قمری) در شهر مقدس کاظمین دیده به جهان گشود. خاندان او که اصالتاً از جبل عامل لبنان بودند، ریشهای عمیق در علم و تقوا داشتند؛ چنانکه گفته شده تمامی اجداد ایشان تا چندین پشت، از مجتهدان طراز اول زمان خود بودهاند. پدرش، آیتالله سید اسماعیل صدر، از مراجع بزرگ و نامدار کاظمین و سامرا بود که در پارسایی و زهد شهرتی فراوان داشت.
سید صدرالدین دوران کودکی و نوجوانی خود را در فضای معنوی سامرا و در عصر درخشش میرزای شیرازی بزرگ سپری کرد. او مقدمات علم را نزد برادر بزرگترش سید مهدی فرا گرفت و به زودی نشان داد که وارث نبوغ علمی خاندان صدر است. با هجرت پدر به کربلا و سپس نجف، سید صدرالدین نیز راهی این حوزههای سترگ شد تا از محضر استوانههای فقاهت کسب فیض کند. او در نجف و کربلا، خوشهچین دانش بزرگانی، چون آخوند ملأ محمدکاظم خراسانی، میرزا حسین نائینی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (صاحب عروه) و آقا ضیاالدین عراقی شد. این تنوع در اساتید، از او شخصیتی جامعالاطراف ساخت که هم در فقه و اصول به مقام اجتهاد مطلق رسید و هم در تفسیر، رجال و ادبیات سرآمد گشت.
حضور آیتالله صدر در ایران در دو مقطع زمانی بسیار حساس صورت گرفت. بار اول در سال ۱۲۹۲ شمسی به مشهد مقدس عزیمت کرد و حدود شش سال در جوار بارگاه رضوی به تدریس و ارشاد پرداخت. این ایام با یکی از سختترین دورانهای معیشتی مردم ایران، یعنی قحطی بزرگ، مصادف بود. در اینجا بود که سیره عملی ایشان در خدمت به خلق آشکار شد؛ او با تشکیل جلسات اعانه و بسیج خیرین، بسیاری از محرومان را از کام مرگ نجات داد.
پس از مدتی اقامت در مشهد و بازگشت کوتاهی به عراق برای پرستاری از پدر، نقطه عطف زندگی ایشان با دعوت تاریخی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، رقم خورد. شیخ مؤسس که نگران آینده نهال نوپای حوزه قم بود، با شناختی که از نبوغ و درایت سید صدرالدین داشت، ایشان را برای یاری در اداره حوزه فراخواند. آیتالله صدر با پذیرش این دعوت در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، عملاً به معاونت و مشاورت اول شیخ مؤسس تبدیل شد و پس از رحلت ایشان، به عنوان یکی از وصایای اصلی او، بار سنگین هدایت حوزه را بر دوش گرفت.
پس از رحلت آیتالله حائری، حوزه علمیه قم با بحرانی جدی مواجه شد. از یک سو فشارهای شدید رژیم رضاخانی برای تضعیف روحانیت و تخریب مدارس دینی به اوج رسیده بود و از سوی دیگر، فقدان یک رهبری واحد، انسجام حوزه را تهدید میکرد. در این مقطع تاریخی، آیتالله سید صدرالدین صدر به همراه آیات عظام سید محمدتقی خوانساری و
