هنر زنان زاگرسنشین؛ وقتی «نی» و «موی بز» دیوار میشوند
به گزارش وبسایت صنعت جهان، چیقبافی، یکی از صنایع دستی ارزشمند ایران، در بین عشایر غرب کشور رواج دارد. این صنعت سنتی از نیهای خودرو و موی بز ساخته میشود و قرنهاست که چادرهای عشایری را از باد، باران، سرما و گرمای بیابان محافظت کرده است.
چیق، پوششی است سنتی برای دیواره چادرهای عشایری که از نیهای خودرو و موی بز ساخته میشود. این پوشش عایق حرارتی طبیعی است و در روزهای بارانی، ساقههای نی منبسط و بههم چسبیده میشوند تا مانع نفوذ آب شوند. در گرما، انقباض نیها به جریان هوا و تهویه ملایم درون چادر کمک میکند. همچنین، موی بز به دلیل داشتن لایهای چربی، ضد آب است و این ویژگی، دوام و استحکام چیق را در برابر شرایط دشوار کوهستانی تضمین میکند.
بافت چیق، کاری سخت و زمانبر است. این هنر نیازمند شناخت دقیق از مواد طبیعی، مهارت در بافت و حوصلهای مثالزدنی است. زنان عشایر نیهای خودرو را جمعآوری میکنند و پس از خشککردن، آنها را به اندازههای دلخواه برش میدهند. سپس رشتههایی از موی بز را بهعنوان نخ اصلی به کار میبرند تا نیها را در کنار هم نگه دارند.
در مرحله بعد، زنان با نخهای پشمی و کامواهای رنگی روی سطح چیق، طرحها و نقشهایی هندسی و ذهنی میبافند. این نقشها معمولاً بدون طرح از پیش تعیینشده و بر اساس تجربه و سلیقه بافنده ایجاد میشوند. مهارت در تنظیم فواصل نیها، استحکام گرهها و هماهنگی رنگها نیاز به سالها تجربه و تمرین دارد.
چیقبافی جلوهای از خلاقیت و سازگاری با محیط است. زنان عشایر با بهرهگیری از موادی که در اطرافشان یافت میشود، نی، موی بز، پشم گوسفند و رنگهای طبیعی، هنری را خلق کردهاند که در عین سادگی، کارآمد و زیباست.
در گذشته، چیق نه تنها یک پوشش محافظ، بلکه عنصری زیباشناسانه در زندگی عشایر بود. زنان ایل با حوصله و مهارت، نیها را در ردیفهای منظم میچیدند و با پشمها و کامواهای رنگی، طرحهایی هندسی و ذهنی بر آن میافزودند. هر نقش، روایتگر ذوق و سلیقه بافنده بود و گاه از باورها و نمادهای محلی الهام میگرفت.
به پاس ارزش فرهنگی و تاریخی این هنر، چیقبافی سال ١٣٨٩ در فهرست میراث ناملموس ملی ایران به ثبت رسیده است. ثبت ملی، نشانهای از جایگاه آن در هویت عشایری و صنایع دستی کشور است. امروزه، چیقبافی به عنوان یکی از صنایع دستی شاخص کرمانشاه و ایلام شناخته میشود و بسیاری از پژوهشگران این هنر را از میراثهای هویتی عشایر زاگرسنشین میدانند.
منبع: ایسنا
