وقتی «هوش مصنوعی» جای کتابدار را میگیرد؛ کتابخانهای که فکر میکند!
به گزارش وبسایت صنعت جهان، کتابخانههای هوشمند با سامانههای امانت و بازگشت خودکار، پایگاههای داده دیجیتال، اتاقهای واقعیت افزوده و پلتفرمهای یادگیری آنلاین، تجربه مطالعه را سریع، کارآمد و تعاملی میکنند.
با توجه به وضعیت ترافیک و شرایط مشابه، استفاده از کتابخانههای سنتی میتواند برای برخی افراد مشکلساز باشد. اگر بخواهیم سرانه مطالعه را بالا ببریم، تأسیس کتابخانه هوشمند میتواند راهکار بسیار موثری باشد. نمونه روشن این موضوع، نمایشگاه بینالمللی کتاب است که چند سالی است به صورت مجازی برگزار میشود و در نمایشگاه امسال فروش مجازی بیشتر از حضوری بوده است؛ یعنی وقتی خدمات الکترونیکی میشوند، دسترسی برای مردم راحتتر خواهد شد.
گسترش فرهنگ کتابخوانی از مهمترین زیرساختهای توسعه فرهنگی، علمی و اجتماعی هر کشوری است. در دهههای اخیر، دسترسی به منابع اطلاعاتی و شیوههای مطالعه دستخوش تغییرات چشمگیری شده و فناوری نقشی اساسی در تحول الگوهای یادگیری ایفا کرده است. به همین دلیل، کتابخانههای سنتی در برخی نقاط جهان جای خود را به کتابخانههای هوشمند دادهاند؛ فضاهایی که نهتنها محل نگهداری کتاب هستند، بلکه به مرکزی چندمنظوره برای یادگیری، تبادل دانش و مشارکت فرهنگی تبدیل شدهاند.
کتابخانه هوشمند، کتابخانهای است که امکانات آن بر پایه فناوریهای نوین طراحی شده و خدمات آن به صورت دیجیتال، تعاملی و کاربرمحور ارائه میشود. در این نوع کتابخانه، مراجعهکننده تنها به قفسههای کتاب دسترسی ندارد، بلکه میتواند از سامانههای امانت و بازگشت خودکار، پایگاههای داده دیجیتال، اتاقهای واقعیت افزوده، پلتفرمهای یادگیری آنلاین و فضای کار گروهی بهره ببرد.
از مهمترین مزیتهای کتابخانه هوشمند، دسترسی ۲۴ ساعته به منابع، امکان مطالعه غیرحضوری، کاهش هزینههای نگهداری منابع فیزیکی، کاهش ازدحام و افزایش جذابیت مطالعه برای نسل جدید است. نسل امروز با فناوری رشد کرده و نیازمند محیطهای یادگیری پویا و جذاب است؛ بنابراین ترویج کتابخوانی بدون توجه به این نیازها نمیتواند مؤثر باشد.
در کشورهای مختلف، تجربههای موفقی در این زمینه وجود دارد که نشان میدهد تبدیل کتابخانهها به فضاهای هوشمند تأثیر قابلتوجهی بر افزایش سرانه مطالعه داشته است. به عنوان مثال در کره جنوبی، کتابخانه هوشمند در یک ایستگاه مترو با خدمات دیجیتال، استفاده از رباتهای کتابدار و سامانههای امانت خودکار توانستهاند نوجوانان را دوباره به محیط کتابخانهها جذب کنند.
در کشور ما نیز نیاز به چنین تحولی احساس میشود. بسیاری از کتابخانههای عمومی با کمبود فضا، منابع محدود، کمبود نیروی انسانی و نبود امکانات فناورانه مواجه هستند. از طرفی عادتهای مطالعه نسل جدید با گذشته تفاوت دارد و آنان تمایل بیشتری به محیطهای دیجیتال و ابزارهای تعاملی دارند. ایجاد کتابخانههای هوشمند میتواند پلی میان نیازهای جدید و اهداف فرهنگی کشور باشد.
طرحهایی مثل هر محله یک کتابخانه هوشمند، سامانه ملی مطالعه دیجیتال و مدرسه دوستدار کتابخانه هوشمند میتواند در گسترش و راهاندازی کتابخانههای هوشمند در سراسر کشور مؤثر باشد. ضمن این که باید در این زمینه از ظرفیت دانشگاهها، شرکتهای فناور و دانشبنیان و سازمانهای مردمنهاد استفاده کرد.
یکی از ملزومات کتابخانه هوشمند، استفاده از فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی است؛ چراکه هوش مصنوعی میتواند امکان ارائه خدمات شخصیسازیشده، مدیریت هوشمند منابع اطلاعاتی، تحلیل الگوهای مطالعه، دیجیتالسازی سریع اسناد و بهبود تجربه کاربری را فراهم کند. بهکارگیری این فناوریها کتابخانه را از یک فضای صرفاً ذخیرهسازی کتاب به مرکزی پویا برای یادگیری، پژوهش و تعامل فرهنگی تبدیل میکند.
در این راستا اقدام چشمگیری در کشور مشاهده نشده اما به تازگی مدیرکل کتابخانههای عمومی استان زنجان از ساخت نخستین کتابخانه دیجیتال هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی در کشور خبر داده است.
کتابخانههای هوشمند تنها ساختمانی با تجهیزاتی مدرن نیستند، بلکه میتوانند بست
