از امضا تا اجرا؛ ایران در حلقه موافقتنامههای تجاری
به گزارش وبسایت صنعت جهان، ایران با برخورداری از بیش از ۸۵۰۰ کیلومتر مرز زمینی و دریایی و همسایگی با ۱۵ کشور، از موقعیت مردمی منحصربهفرد و راهبردی در منطقه برخوردار است. این موقعیت میتواند ایران را به دالان اصلی تجارت منطقهای و حلقه اتصال بازارهای پرجمعیت پیرامونی تبدیل کند.
سرانجام، براساس آمار رسمی، حجم تجارت ایران با کشورهای همسایه در دوره اخیر به بیش از ۶۴ میلیون و ۸۷۵ هزار تن و ارزش آن به حدود ۳۸ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار رسیده است. هرچند این رقم نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته و از ثبات نسبی بازارهای منطقهای حکایت دارد، اما در عین حال نشان میدهد رشد تجارت خارجی ایران در چارچوب ظرفیتهای واقعی خود محقق نشده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند که بخشی از این رکود ناشی از آن است که توافقات متعدد تجاری ایران با کشورهای منطقه، در حد امضا و اعلام باقی مانده و اجرای کامل و مؤثر آنها با موانع جدی روبهروست.
با وجود تدوین سیاستهای کلان توسعه اقتصادی و الزامات برنامه هفتم توسعه، دولت موظف شده مسیر گسترش تجارت خارجی را از طریق انعقاد موافقتنامههای تجارت ترجیحی و آزاد دنبال کند. با وجود این تلاشها، آنچه در عمل مشاهده میشود، فاصلهای قابلتوجه میان اسناد قانونی و تحقق میدانی آنهاست.
در این راستا، امضای موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا امتداد این تلاشها است. این توافق با هدف تسهیل جریان کالا، کاهش تعرفهها و گسترش دسترسی ایران به بازارهای شمالی امضا شده است.
با این حال، تحلیلها نشان میدهد که تحقق آثار واقعی این توافق نیازمند اقدامات تکمیلی داخلی از جمله توسعه زیرساختهای صادراتی، ارتقای کیفیت تولید و حل مشکلات نقلوانتقال پول است. محمدعلی دهقان دهنوی رئیس سازمان توسعه تجارت ایران نیز میگوید که در این توافق باید موارد غیرتعرفهای مثل استاندارد و گمرک حل شوند.
پیش از این، ایران با کشورهای عضو گروه همکاریهای اقتصادی دی ۸ (پاکستان، ترکیه، نیجریه، مالزی، اندونزی و بنگلادش) موافقتنامه تجارت ترجیحی امضا کرده و در قالب توافقنامه «اکوتا» با مشارکت افغانستان، پاکستان، ترکیه و تاجیکستان نیز حضور فعال دارد. با این حال، بخش عمدهای از این توافقات، بهدلیل ناهماهنگی ساختاری و ضعف پیگیری اجرایی، نتوانستهاند اثرگذاری قابل توجهی بر تراز تجاری کشور داشته باشند.
در حوزه تعاملات دوجانبه نیز ایران مذاکراتی را با کشورهای مختلف منطقه در پیش گرفته است. با پاکستان، مذاکرات برای ارتقای موافقتنامه تجارت ترجیحی به تجارت آزاد در حال انجام است. با افغانستان، گفتگوها برای تنظیم موافقتنامه تجارت ترجیحی و کاهش تعرفههای گمرکی ادامه دارد.
ولی با کشورهایی چون عراق به دلیل نبود توازن تجاری، تاکنون توافقی در زمینه تجارت ترجیحی یا آزاد حاصل نشده است. همچنین، با اعضای شورای همکاری خلیج فارس از جمله کویت، بحرین، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی نیز هنوز مذاکرات رسمی آغاز نشده است.
تحلیلگران اقتصادی معتقدند که بدون زیرساختهای اجرایی و اراده هماهنگ میان نهادها، سیاستهای تجارت آزاد محقق نخواهد شد. تجارب جهانی نشان داده است که هرچه دامنه تخفیف تعرفهای و سهولت تجاری گستردهتر باشد، رشد تجارت سریعتر اتفاق میافتد؛ اما در ایران، موانع داخلی همچون تعدد مقررات، ناپایداری سیاستها و ضعف حملونقل منطقهای، سرعت این روند را بهشدت کاهش داده است.
منبع: مهرنیوز
