از کروماتوگرافی تا هوش مصنوعی/ راهکارهای تازه برای شناسایی دقیقتر دوپینگ در ورزش
به گزارش وبسایت صنعت جهان، دوپینگ یک مشکل جدی در جهان ورزش است که به استفاده آگاهانه از مواد یا روشهایی برای افزایش مصنوعی عملکرد بدن اشاره دارد. سابقه این رفتار به هزاران سال قبل از میلاد برمیگردد، اما با پیشرفت علم و ظهور داروهای شیمیایی، دامنه آن در قرن بیستم گسترش یافت.
در دنیای امروز، دوپینگ تنها به استفاده از داروها محدود نیست، بلکه شامل روشهایی مانند افزایش مصنوعی اکسیژنرسانی به عضلات یا حتی دستکاری ژنتیکی نیز میشود. دوپینگ دارویی، رایجترین نوع است که در آن ورزشکاران با مصرف داروهای خاص به دنبال بهبود موقت عملکرد خود هستند. اما این کار نهتنها خطرات جدی برای سلامت آنها دارد، بلکه اصول اخلاقی و رقابتی ورزش را نیز خدشهدار میکند.
فاطمه شکی، عضو گروه سمشناسی و فارماکولوژی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، به همراه سه همکار خود و با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان، پژوهشی در زمینه روشهای نوین تشخیص دوپینگ و چالشهای قانونی مرتبط با آن انجام دادهاند. آنها در این مطالعه، به بررسی تکنیکهای آزمایشگاهی پرکاربرد در شناسایی داروهای نیروزا و همچنین اختلافهای حقوقی میان قوانین ایران و استانداردهای جهانی پرداختهاند.
نتایج این پژوهش نشان میدهند که روشهای تحلیلی پیشرفته هرچند دقت بالایی دارند، اما به تجهیزات گرانقیمت و فرایندهای زمانبر نیاز دارند. از سوی دیگر، روشهای سادهتر غربالگری با وجود سهولت اجرا، گاه منجر به خطا در نتیجه میشوند و ممکن است پیامدهای قانونی برای ورزشکاران ایجاد کنند. این موضوع اهمیت استفاده از روشهای دقیقتر و سیستمهای کنترل چندمرحلهای را برجسته میکند.
در بخش حقوقی، پژوهشگران تأکید کردهاند که نبود هماهنگی میان قوانین کشورها، چالشی جدی در مبارزه جهانی با دوپینگ است. در حالی که در برخی کشورها مصرف مواد نیروزا جرم تلقی میشود، در ایران بیشتر بهعنوان تخلف انضباطی با آن برخورد میشود. این تفاوت دیدگاه میتواند اجرای قوانین جهانی ضد دوپینگ را دشوار کند و نیاز به تدوین چارچوبی واحد را نشان دهد.
بهطور کلی، پژوهشگران نتیجه گرفتهاند که برای کاهش تقلبهای ورزشی و حفظ سلامت ورزشکاران، توسعه فناوریهای دقیقتر در تشخیص دوپینگ و هماهنگی بیشتر میان نهادهای بینالمللی و ملی ضروری است. همچنین، در ایران باید بسترهای قانونی روشنتری برای برخورد با موارد دوپینگ ایجاد شود تا شفافیت و عدالت در رقابتها تقویت شود.
در ادامه، پژوهش به معرفی فناوریهای نوینی پرداخته که میتوانند آینده کنترل دوپینگ را متحول کنند. از جمله این فناوریها میتوان به طیفسنجی جرمی با قدرت تفکیک بالا (HRMS)، کروماتوگرافی مایع فوقکارآمد (UPLC) و سیستم QTRAP اشاره کرد. این ابزارها با حساسیت بسیار زیاد، توانایی شناسایی همزمان صدها ترکیب شیمیایی را دارند و حتی قادرند داروهای جدید یا تغییر یافته را نیز تشخیص دهند.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
