«خبرنگاران شبح» و جنگ روایتها در آفریقا
به گزارش وبسایت صنعت جهان، آفریقا بهعنوان منطقهای پررقابت در دهههای گذشته، عرصه رقابت قدرتهای جهانی بوده است. با تغییر شکل این رقابت، امروز «روایت»، «اطلاعات» و «رسانه» به میدان اصلی این رقابت تبدیل شدهاند. گزارش تحقیقی واحد پژوهش الجزیره به نام «خبرنگاران شبح» یکی از نمونههای مهم این تحول را آشکار میکند. این شبکه سازمانیافته با ساختن هویتهای جعلی خبرنگاری، اقدام به تولید و انتشار مقالات تبلیغاتی در رسانههای غرب آفریقا کرده و هدف آن حمایت از نفوذ روسیه و تخریب نقش کشورهای غربی، بهویژه فرانسه، بوده است.
گزارش نشان میدهد در پوشش فعالیت رسانهای عادی، یک کارزار پروپاگاندای گسترده شکل گرفته که افکار عمومی منطقه را نشانه رفته است. این کارزار نه از سوی خبرنگاران واقعی، بلکه توسط نویسندگان ناشناس و هویتهای ساختگی هدایت میشود. ماجرا از جایی شروع شد که یک خبرنگار اهل توگو تلاش کرد مقالهای سفارشی را به یک وبسایت خبری در بورکینافاسو بفروشد. این اقدام در نگاه نخست چندان عجیب نبود؛ اما تفاوت این مورد در این بود که مقاله بدون نام نویسنده ارسال شده بود و بعداً نام فردی ناشناس به عنوان نویسنده معرفی شد: فردی به نام گرگوار سیریل دونگوبادا.
تحقیقات دیجیتال نشان داد که چنین مقالاتی محدود به یک رسانه یا کشور نیستند. بیش از ۲۰۰ مقاله با امضاهای مشابه در دهها پایگاه خبری در مالی، بورکینافاسو، نیجر، توگو و جمهوری آفریقای مرکزی منتشر شده بود. همه آنها از سبکی یکسان، روایت مشترک و منابع مبهم برخوردار بودند. ردیاب دیجیتال؛ وقتی تکنولوژی دروغ را افشا میکند، نشان داد که تنظیمات زبان سیستم نویسنده به الفبای سیریلیک (مورد استفاده در روسیه) است. افزون بر این، در یکی از فایلها شماره تلفن با کد بینالمللی روسیه (+۷) ثبت شده بود.
پیگیری این شماره تلفن به فردی با اصالت غنایی مرتبط شد؛ شخصی که سابقه همکاری غیرشفاف با پروژههای رسانهای وابسته به روسیه داشته است. این کشف احتمال ارتباط سازمانیافته شبکه با ساختارهای تبلیغاتی نزدیک به مسکو را تقویت کرد. در چنین پروژههایی، هدف صرفاً انتشار متن نیست؛ بلکه ایجاد تصور وجود جریان رسانهای بومی و مستقل است که خواهان تغییر مسیر سیاست خارجی کشورهای منطقه باشد.
شخصیت دونگوبادا ـ که خود را تحلیلگر نظامی و سیاسی معرفی میکرد ـ تقریباً هیچ سابقه واقعی نداشت. نه دانشگاهی که در آن تحصیل کرده باشد ثبت شده بود و نه فعالیت خبرنگاری رسمی یا پژوهشی قابل استناد. تنها نشانی از او صفحات شبکههای اجتماعی بود که همانجا هم با شواهدی از دستکاری دیجیتال همراه بود. حتی عکس پروفایل او نیز به فردی واقعی تعلق نداشت. تحقیقات بعدی نشان داد تصویر استفادهشده متعلق به مردی از جمهوری آفریقای مرکزی بوده که چند سال قبل فوت کرده است؛ یک معلم و داور فوتبال که هیچ ارتباطی با روزنامهنگاری یا تحلیل سیاسی نداشت.
استفاده از هویت افراد فوتشده یکی از تکنیکهای قدیمی در ساخت شخصیتهای جعلی است؛ زیرا پیگیری حقوقی و اثبات جعل هویت در این موارد بسیار دشوار میشود. دونگوبادا تنها مورد نبود. دستکم ۱۵ نویسنده شبح دیگر با هویتهای ساختگی مشابه شناسایی شدند که همگی در انتشار این شبکه مقالات مشارکت داشتند.
تحلیل محتوای مقالات نشان میدهد که تقریباً همه آنها ساختار یکسانی دارند؛ انتقاد شدید از میراث استعمار فرانسه و ادعای ادامه سلطه پاریس بر اقتصاد و سیاست کشورهای آفریقایی؛ القای شکست عملیات نظامی فرانسه در منطقه ساحل (Sahel) و بیفایده بودن حضور غرب برای مقابله با تروریسم؛ برجستهسازی نارضایتی مردمی از فرانسه و حمایت مردم از خروج نیروهای غربی؛ معرفی روسیه به عنوان «شریک صادق، غیر استعماری و حامی استقلال آفریقا»؛ دفاع از مداخلات نظامی روسیه یا شرکتهای امنیتی وابسته به آن تحت عنوان کمک امنیتی.
کارشناسان رسانه و جنگ شناختی معتقدند این شبکه نمونهای از عملیات نف
