رازهای مسجد بُرخ قشم؛ از آتشکده تا مأمن ایمان در جنوب ایران
به گزارش وبسایت صنعت جهان، در جنوب جزیره قشم، در میان نخلستانهای روستای کوشه، مسجدی کوچک اما پرماجرا قرار دارد. «مسجد برخ» بنایی است که پژوهشگران آن را یکی از قدیمیترین مساجد اسلامی ایران میدانند. ساخت اولیه این مسجد به قرن نخست هجری نسبت داده میشود و بر روی بقایای یک آتشکده زرتشتی بنا شده است.
داستان این مسجد از قرن سوم هجری روایت میشود و حکایت آن به مردی به نام «برخ» گره خورده است. برخ یکی از سرنشینان لنچی بود که با ۱۲ مسافر از عمان به سمت جنوب ایران در حرکت بود. این لنج که ناخدایش امیدی به رسیدن به مقصد نداشت، پس از سفری که قرار بود دو ماه طول بکشد، به شکلی معجزهآسا یک شبه به روستای کوشه در قشم رسید.
مسافران که شب را در طوفان به خواب رفته بودند، صبح خود را در این روستا یافتند. برخ پس از نجات از طوفان، مسجد مخروبه را بازسازی کرد و از آن زمان این مکان به نام «مسجد برخ» شناخته شد. بقایای چوبی لنج هنوز در سقف این مسجد قابل مشاهده است.
این مسجد که قدمتش به قرن سوم هجری بازمیگردد، به عنوان یکی از نخستین مساجد ایران شناخته میشود. با گذشت زمان، مسجد برخ چند بار بازسازی شد. یکی از مهمترین اسناد تاریخی، کتیبهای چوبی است که اکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود و تاریخ تعمیر مسجد را در سال ۲۴۴ هجری قمری ثبت کرده است.
در کنار مسجد، مقبرهای به نام «شیخ برخ الاسود» قرار دارد که اهالی او را عارفی پرهیزگار و مروج اسلام در جزیره میدانند. میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان هرمزگان برنامه ارتقای زیرساختهای حفاظتی و مرمتی آثار جنوب کشور از جمله مسجد برخ را در دستور کار قرار داده است.
تاریخپژوهان جنوبی، مسجد برخ را نمادی از سازگاری ایمان و اقلیم دانستهاند. این بنا نشان میدهد که چگونه سبک معماری اسلامی خود را با گرما، رطوبت و مصالح بومی تطبیق داده و در عین حال، روح ایمان را در کالبد خاکی حفظ کرده است.
معماری مسجد برخ بهطرز قابلتوجهی ساده، اما معناگراست. از سنگ لاشه، گچ و ساروج ساخته شده و فاقد تزئینات پیچیده است. با وجود ارزش تاریخی و ثبت ملی، چالشهای حفاظتی هنوز پابرجاست.
در سالهای اخیر، گردشگری معنوی پیرامون مسجد برخ رشد چشمگیری داشته است. بسیاری از تورهای فرهنگی قشم، بازدید از این مسجد را در برنامه خود قرار دادهاند. امروز مسجد برخ، نه تنها بهعنوان یک بنای تاریخی بلکه بهعنوان نشانی از ایمان، هویت و استمرار فرهنگی مردمان جنوب ایران شناخته میشود.
مسجد برخ از قرن نخست هجری قمری تا امروز بیش از ۱۲۰۰ سال پیش، همچنان مظهر پیوند مذهب، فرهنگ و پایداری مردمان جنوب کشور است. این مسجد در تاریخ ۱۶ آذرماه ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۲۰۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
