روش تربیت کودک باحیا
به گزارش وبسایت صنعت جهان، در دنیای پرشتاب امروز که رسانهها، شبکههای اجتماعی و تبلیغات، گفتمان اخلاقی را به حاشیه راندهاند، بازگشت به مفاهیم اصیل و تربیتمحور، ضرورتی انکارناپذیر است. یکی از این مفاهیم کلیدی، «حیا» است. گرچه در فرهنگ دینی و ادبی ما پیشینهای کهن دارد، اما در ادبیات تربیتی امروز کمتر بدان پرداخته شده و در میان موج بیپرواییها و هنجارشکنیهای رسانهای، گاه بهعنوان نوعی ضعف یا کمرویی تعبیر میشود.
حیا، نهتنها یک صفت فردی، بلکه یک نیروی درونی برای خودمراقبتی اخلاقی، حفظ کرامت انسانی و احترام متقابل است. کودکی که حیا دارد، نه به اجبار و ترس، بلکه با درک درونی از ارزش خود و دیگران، از خطا فاصله میگیرد. نوجوانی که حیا را میفهمد، پیش از آنکه تحت فشار گروه همسالان به سمت انحراف کشیده شود، «نه» گفتن را میآموزد.
اما سوال اینجاست؛ چگونه میتوان در روزگاری که اغلب کودکان و نوجوانان، بیشتر از خانواده با گوشیهای هوشمند و محتواهای گاه غیراخلاقی در ارتباطاند، مفهومی، چون «حیا» را نه فقط آموزش داد، بلکه در درون آنها نهادینه کرد؟ در این چهارچوب، استادی در حوزه و دانشگاه به بررسی چیستی حیا، تفاوت آن با خجالت، کارکردهای آن در تربیت کودک، و راههای تقویت و احیای این فضیلت بنیادین پرداخته است.
حیا در تعریف دقیق تربیتی و دینی، نوعی خودآگاهی اخلاقی همراه با بازدارندگی درونی است. کسی که حیا دارد، با آگاهی از شأن انسانی خود و دیگران، از رفتارهایی که به کرامت شخصی یا اجتماعی آسیب میزند، خودداری میکند. در حالی که خجالت، اغلب نوعی واکنش اضطرابی و ناشی از کمبود اعتماد به نفس یا ترس از قضاوت دیگران است. حیا ریشه در عقل و فطرت دارد، اما خجالت معمولاً زاییده ضعف روانی یا فشارهای محیطی است.
کودک یا نوجوانی که با حیا تربیت شده، ممکن است در جمع باوقار و محتاط باشد، اما وقتی اطمینان یابد رفتارش مناسب است، با اعتماد به نفس عمل میکند. در حالی که فرد خجالتی حتی در مواقعی که حق با اوست، از بیان خود عاجز میماند. در متون دینی نیز حیا بهعنوان نشانهای از ایمان معرفی شده است. پیامبر (ص) فرمود: «الحیاء من الإیمان» یعنی حیا بخشی از ایمان است. این یعنی حیا نه ضعف، که قدرت درونی است.
حیا یک رکن اساسی در تربیت شخصیت و هویت اخلاقی کودکان و نوجوانان است. اهمیت کارکردهای حیا در این دوران حساس عبارتند از: خودمراقبتی درونی، پیشگیری از انحرافات جنسی و رفتاری، تقویت احترام متقابل، و خودمهارگری. در مقابل، کودکی که در محیطی رشد میکند که در آن بیحیایی عادیسازی شده، ممکن است دچار بی مرزی رفتاری، ناهنجاریهای کلامی، و حتی آسیبهای روانی در آینده شود.
بله. چند عامل کلیدی باعث شدهاند که حیا، بهویژه در بین نوجوانان و حتی کودکان، کمرنگ یا در مواردی معکوس شود. این عوامل عبارتند از رسانههای تصویری و شبکههای اجتماعی، تربیتهای مبتنی بر جرئتورزی افراطی، کمرنگ شدن مرجعیت خانواده، و افزایش مصرفگرایی و مادیگرایی.
احیای حیا یک فرآیند تدریجی و عمیق است. راهکارهای مؤثر در این زمینه عبارتند از ایجاد الگوهای واقعی در خانواده، استفاده از داستانها و قصههای اخلاقی، تقویت هویت دینی و اخلاقی در مدرسه، نظارت هوشمندانه بر رسانهها و فضای مجازی، و آموزش مهارتهای خودآگاهی و عزتنفس.
والدینی که در پوشش، گفتار و رفتار با فرزندان خود باوقار و محترمانه رفتار میکنند
