صنعت لوازم خانگی در مسیر استقلال صنعتی
به گزارش وبسایت صنعت جهان، زمانی که در سال ۱۳۹۷، شرکتهای خارجی ناگهان بازار ایران را بدون توجه به تعهداتشان ترک کردند، تحلیلها از رکودی عمیق در صنعت لوازم خانگی خبر میدادند. اما برخلاف پیشبینیها، تولیدکنندگان داخلی با سرعت خود را بازسازی کردند و توانستند ضمن حفظ بازار، ظرفیت تولید را نیز چند برابر افزایش دهند. این صنعت اکنون به نمونهای از تبدیل تهدید به فرصت در اقتصاد کشورمان تبدیل شده است.
تحولات صنعت لوازم خانگی در هفت سال گذشته را میتوان یکی از مهمترین رخدادهای صنعتی کشور دانست. خروج برندهای خارجی از بازار، در نگاه نخست تهدیدی برای مصرفکننده و تولیدکننده بود، اما همین فشار بیرونی، انگیزهای تازه برای بازسازی ساختار تولید ایجاد کرد. کارخانههایی که پیشتر بخش زیادی از قطعات خود را وارد میکردند، به سمت داخلیسازی و توسعه فناوری حرکت کردند.
پیش از سال ۱۳۹۷، بیش از ۸۵ درصد قطعات مورد استفاده در این صنعت از خارج وارد میشد. عمق ساخت داخل در برخی محصولات از ۳۰ درصد فراتر نمیرفت. اما امروز در بسیاری از خطوط تولید یخچال، لباسشویی و کولر، این سهم به بیش از ۹۰ درصد رسیده است. در بخشهایی مانند اجاق گاز و کولر آبی، تولید بهطور کامل داخلی شده است. در نتیجه، ظرفیت تولید کشور از حدود ۷ میلیون دستگاه در سالهای پیش از ۱۳۹۷ به نزدیک ۲۰ میلیون دستگاه در سال رسیده است.
این افزایش ظرفیت، بدون اتکا به سرمایه خارجی و در شرایط محدودیت ارزی انجام شده است. چنین رشدی در فضای عمومی رکود جهانی، نشانهای از شکلگیری پایههای یک صنعت بومی و مقاوم است. بر اساس برآورد فعالان صنفی، خودکفایی در تولید لوازم خانگی سالانه از خروج دستکم ۲.۵ میلیارد دلار ارز جلوگیری میکند. این رقم در مقیاس اقتصاد ایران قابلتوجه است و نشان میدهد که سیاستهای مدیریت واردات و حمایت از تولیدکننده داخلی، در این بخش نتیجه عملی داشته است.
صنعت لوازم خانگی علاوه بر نقش اقتصادی، در اشتغال نیز جایگاه مهمی دارد. حدود ۳۰۰ هزار نفر بهصورت مستقیم در کارخانههای این حوزه مشغولاند و صدها هزار شغل دیگر در زنجیرههای وابسته مانند قطعهسازی، بستهبندی، خدمات پس از فروش و حملونقل ایجاد شده است. ثبات این صنعت در عمل به معنای ثبات بخشی از بازار کار کشور است.
در حال حاضر، تولیدکنندگان داخلی در سالهای اخیر بخشی از درآمد خود را به نوسازی خطوط تولید و کنترل کیفی اختصاص دادهاند. بسیاری از برندهای ایرانی اکنون از سامانههای آزمایش و پایش خودکار برای کنترل مصرف انرژی، عمر مفید قطعات و ایمنی محصولات استفاده میکنند. ارتقای خدمات پس از فروش و امکان تعویض کالا در بازه زمانی مشخص نیز نشاندهنده تلاش برای جلب اعتماد مصرفکننده است.
همزمان، پیوند میان صنعت و شرکتهای دانشبنیان نیز تقویت شده است. طراحی و ساخت کمپرسورهای کممصرف، تولید بردهای الکترونیکی و نمایشگرهای هوشمند، از دستاوردهای این همکاری است. شرکتهای داخلی اکنون توان طراحی مدارهای کنترلی و فناوری اینورتر را دارند؛ فناوریهایی که تا چند سال پیش انحصار آن در دست چند برند بینالمللی بود.
صنعت لوازم خانگی ایران در سالهای اخیر گردش مالی حدود ۶ میلیارد دلار داشته و صادرات آن از ۴۰۰ میلیون دلار گذشته است. کشورهای همسایه در صدر مقاصد صادراتی قرار دارند و تولیدکنندگان ایرانی در حال گسترش حضور خود در بازار آسیای مرکزی هستند. قیمت تمامشده کالاهای ایرانی نیز نسبت به میانگین جهانی حدود ۲۰ درصد پایینتر است.
بخشی از این مزیت به دلیل هزینه نیروی کار و بخشی دیگر نتیجه کاهش وابستگی ارزی در زنجیره تأمین است. با وجود این، رقابت قیمتی بدون حفظ کیفیت پایدار نمیماند و همین موضوع سبب شده است تا شرکتها سرمایهگذاری بیشتری در تحقیق و توسعه انجام دهند.
اما در کنار این دستاوردها، تهدیدهایی نیز وجود دارد. مهمترین چالش، قاچاق سازمانیافته و باز شدن تدریجی درهای واردات است. بر اساس برآوردهای رسمی، حدود یکچهارم بازار لوازم خانگی در اختیار کالاهای قاچاق قرار دارد
