«عقد آریایی» چگونه متولد شد؟

به گزارش وبسایت صنعت جهان، دانشیار پژوهشکده مردم‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی، در مورد رواج «عقد آریایی» تأکید کرد که هیچ سند و پشتوانه‌ای در متون فقهی، حقوقی، ادبی و فلسفی ایران باستان و دوره تاریخی اسلامی برای چنین آیینی وجود ندارد. این پدیده را «واکنشی فرهنگی و معاصر در برابر نادیده‌گرفتن بخش‌هایی از هویت تاریخی ایرانی» دانست.

در ادامه، مشروح گفت‌وگو با علیرضا حسن‌زاده، دانشیار پژوهشکده مردم‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی را می‌خوانیم:
در هیچ‌یک از متون فقهی و حقوقی ایران باستان و دوره تاریخی اسلامی، موردی که بتوان آن را «عقد آریایی» نامید وجود ندارد. این منابع، منابع فقهی و حقوقی از دوران تاریخی ایران هستند و اگر چیزی قرار بود وجود داشته باشد باید در این منابع وجود می‌داشت. عقد یک متن فقهی و حقوقی است و باید از آن اثر مکتوب باشد.

در ادبیات کلاسیک ایران، آنچه داریم بازنمایی شاعرانه ازدواج است، نه عقد حقوقی. بیشتر ازدواج‌های توصیف‌شده در ادبیات پهلوانی، پیوند ایرانیان با زنان تورانی و ایرانی است. در هیچ‌یک از این توصیفات نیز عقدی با عنوان «عقد آریایی» وجود ندارد و نیامده است.

در متون دوره تاریخی اسلامی و فلسفی قرون اولیه و میانه اسلامی، در این باره چه اشاراتی شده است؟ در آثار فیلسوفانی چون فارابی و ابن‌سینا سنت اخلاقی و فلسفی ایران پیش از اسلام با آموزه‌های اسلامی و فلسفه یونانی ترکیب شده است. در اسلام نیز ازدواج، همچون دین زرتشتی، تکلیف الهی است که ایمان و دین انسان را کامل می‌کند.

توصیف آیین‌ها و جشن‌های ازدواج در ادبیات و متون کهن فارسی چگونه است؟ در آنها نشانی از عقد آریایی نیست. در شاهنامه فردوسی و آثار نظامی گنجوی و ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی، از بازنمایی ازدواج سخن گفته می‌شود، اما عقد حقوقی یا آیینی مشخصی ذکر نمی‌شود.

پس «عقد آریایی» به شیوه رایج امروز از کجا آمده است؟ نادیده‌گرفتن فرهنگ پیشا اسلامی، سبب شد در فرهنگ غیررسمی جامعه، نوعی فرهنگ بدیل و آستانه‌ای شکل بگیرد که دو منبع الهام دارد: ایران باستان و فرهنگ‌های غربی.

بنابراین، عقد آریایی پاسخی فرهنگی است به انکار یا کم‌توجهی نسبت به بخش‌هایی از هویت تاریخی ایران، به‌ویژه ایران پیش از اسلام، و در روندی خودجوش و مردمی و کنشی انتقادی نسبت به سیاست‌گذاری‌های فرهنگی رخ داده است.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان