محاسبه دقیق محیط زمین با یک تکه چوب در ۲۴۰۰ سال پیش

به گزارش وبسایت صنعت جهان، در قرن بیست و یکم و در روزگاری که گروهی به نام «تخت‌زمین‌باورها» ادعا می‌کنند که کره زمین صاف است، این نکته که از چند قرن پیش اثبات‌شده بود، به‌شدت جلب‌توجه می‌کند. این فرضیه از دوران باستان مطرح بود و دانشمندان بر این نکته پافشاری می‌کردند که زمین گرد است.

حتی حدود ۲۴۰ سال پیش از میلاد مسیح، اراتوستن، ستاره‌شناس یونانی، برای اولین بار موفق شد محیط زمین را با یک چوب و کمی دانش اندازه‌گیری کند. او علاوه بر ستاره‌شناسی، موسیقی‌دان، ریاضی‌دان، جغرافی‌دان و شاعر بود. اما بیش از هر چیز به خاطر محاسبه محیط زمین به شهرت رسید.

راتوستن در سال ۲۷۶ پیش از میلاد مسیح متولد شد. او با استفاده از یک چوب و سایه آن، می‌توانست درباره زمین و جایگاهش در فضا چیزهای زیادی فهمید. حتی اگر ابزار دیگری نداشته باشد، این چوب می‌توانست برای جهت‌یابی به کار برود.

در سال ۲۴۰ پیش از میلاد، راتوستن از وجود چاهی عمیق در شهر سین مصر، که امروز به‌نام اسوان می‌شناسیم خبر داشت. مردم برای دسترسی به آب، از پله‌های دایره‌ای وارد چاه می‌شدند. پله‌هایی که واقعاً تاریک بودند؛ اما در یک روز خاص از سال، نور خورشید در هنگام ظهر تا کف چاه می‌تابید.

راتوستن مشاهده کرد که در همان روز، سایهٔ خودش بسیار کوتاه است؛ یعنی سایه‌اش فقط روی پاهایش می‌افتد و روی زمین اطراف نمی‌افتد. بعد از آن، او به شهر اسکندریه رفت؛ در همان روز، نور خورشید در اسکندریه به کف چاه‌ها نمی‌رسید و سایه‌ها طولانی‌تر بودند.

راتوستن سایهٔ ایجاد شده را با یک تکه چوب اندازه‌گیری کرد و متوجه شد که ۷ درجه و ۱۲ دقیقه با عمود اختلاف دارد؛ بدین معنا که خورشید در اسکندریه دقیقاً بالای سر نبود. با این محاسبه، او توانست زاویه دو شهر را یک‌پنجاهم محیط زمین بدست آورد.

راتوستن برای محاسبه محیط زمین، به فاصله دقیق میان دو شهر نیاز داشت. در آن دوران، فاصله بین شهرها براساس زمان سفر با شتر اندازه‌گیری می‌شد که قطعاً چندان دقیق نبود. از همین رو، او گروهی از بِماتیس‌ها (متخصصان گام‌سنجی) را استخدام کرد که فاصله بین دو شهر را حدود ۵ هزار استادیا محاسبه کردند.

دقتی حیرت انگیز
اراتوستن با این فرمول، موفق شد تا محیط زمین را با دقتی حیرت انگیز محاسبه کند: ۵۰ × ۵ هزار استادیا = ۲۵۰ هزار استادیا. این اندازه تنها حدود ۱٫۴ درصد با مقدار واقعی محیط زمین با اندازه‌گیری‌های فعلی فرق دارد.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان