نظارت مستقیم امیرالمومنین (ع) بر بازار
به گزارش وبسایت صنعت جهان، توجه دوباره به نهجالبلاغه همزمان با آغاز نهضت اسلامی در اوایل دهه چهل شمسی است و با تأکید امام خمینی و تلاشهای متفکران و پژوهشگران و فعالان نهضت اسلامی نظیر آیت الله طالقانی، آیت الله خامنهای، شهید مطهری، محمدرضا حکیمی، محمدتقی شریعتی و علی شریعتی که در جنبش اسلامی ایران معاصر حضور جدی داشتند، از نهجالبلاغه در اخذ اصول حکمت سیاسی اسلام بهره برده شد.
رئیس جمهور دکتر مسعود پزشکیان در دوران ریاست جمهوری خود به فرمایشات حضرت امیر علیه السلام در نهجالبلاغه استناد کرده است. این استناد ادامه یافته است و مردم انتظار دارند که در حوزه اجرا سیره امیرالمومنین (ع) مبنای عمل دولت وفاق ملی و سایر مسئولان باشد.
امام علی (ع) در شرایطی حکومت را به دست گرفت که جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر (ص) و به ویژه در اواخر دوران خلیفه سوم، دستخوش تغییرات ساختاری عمیق، شکافهای طبقاتی و انحراف از اصول اولیه عدالت نبوی شده بود. امام در حالی زمام امور را به دست گرفت که میراثدار جامعهای با فساد گسترده مالی در میان طبقه اشراف و تبعیضهای نژادی و قبیلهای بود.
سیره امام علی (ع) در دوران پنجساله حکومت، تلاشی همهجانبه برای بازگرداندن سنت پیامبر (ص) و برقراری عدالت در تمامی ابعاد زندگی جمعی بود. انتقال مرکز خلافت از مدینه به کوفه در سال ۳۶ هجری، نه یک تصمیم تصادفی، بلکه انتخابی مبتنی بر ضرورتهای دقیق سیاسی، نظامی و اقتصادی بود.
شهر کوفه که در سال ۱۷ هجری به عنوان یک پایگاه نظامی توسط سعد بن ابیوقاص بنا شده بود، از ویژگیهای منحصربهفردی برخوردار بود که آن را برای مرحله جدید تاریخ اسلام مناسب میساخت. از منظر استراتژیک و نظامی، کوفه در قلب جهان اسلام آن روز قرار داشت و بر مناطق حساس همچون ایران، شام و مصر مشرف بود.
از دیدگاه اقتصادی، مدینه و محیط حجاز به دلیل خشکی زمین و محدودیت منابع، توان پشتیبانی مالی از یک دولت بزرگ و هزینههای جنگهای تحمیلی را نداشت. در مقابل، عراق و منطقه کوفه به دلیل نزدیکی به رودخانههای دجله و فرات، قطب تولید کشاورزی و منبع اصلی درآمدهای مالیاتی (خراج) محسوب میشدند.
در سیره سیاسی امام علی (ع)، قدرت هرگز به عنوان یک هدف اصیل شناخته نمیشد، بلکه ابزاری برای احقاق حق و ابطال باطل بود. اولین گام سیاسی امام، اصلاح ساختار کارگزاران بود. ایشان بدون مصلحتاندیشیهای رایج، تمامی فرماندارانی را که به فساد و تبعیض و ناکارآمدی شهرت داشتند عزل کرده و افرادی خداترس و توانمند را جایگزین ساختند.
اصل «رفق» یا مدارا و مهربانی در مدیریت، از ارکان اصلی سیره سیاسی امام علی (ع) بود. امام معتقد بود که حاکم باید با تودههای مردم با مهربانی برخورد کند تا پیوند میان دولت و ملت مستحکم شود. این مدارا تا جایی ادامه مییافت که به تضییع حقوق عمومی منجر نشود.
نظارت مستقیم بر امور و شفافیت در عملکرد، از دیگر شاخصههای سیاسی امام علی (ع) بود. ایشان شخصاً به بازارها میرفت و بر قیمتها و رفتار تجار نظارت میکرد و از کارگزاران خود میخواست که گزارشهای دقیق از وضعیت مردم ارائه دهند.
تحول در نظام اقتصادی، ملموسترین بخش از اصلاحات علوی بود. امام در حالی حکومت را آغاز کرد که توزیع ثروت بر اساس سوابق قبیلهای و نژادی صورت میگرفت. سیره اقتصادی امام علی (ع) بر چند محور بنیادین استوار بود: تساوی در توزیع بیتالمال، عمران و آبادی، و مبارزه با فساد و احتکار.
در حوزه اجتماعی، امام علی (ع) مدافع حقوق کرامت انسانی و برابری حقوقی شهروندان بود. یکی از برجستهترین اقدامات ایشان، تغییر جایگاه اجتماعی «موالی» بود. در دورههای قبل، مسلمانان غیرعرب از بسیاری از حقوق
