نگاهی به آیینهای بارانخواهی در ایران
به گزارش وبسایت صنعت جهان، در روزهایی که خبر جیرهبندی آب، کاهش ذخیره سدها و حتی قطع شدن آب در شبها، تیتر اول رسانهها شده، نگاهها بیاختیار به آسمان است. زمین تشنه است و مردم در شهرها و روستاهایی که روزگاری با صدای باران خاطره ساختهاند، هر قطره آب را به چشم امید میبینند.
در چنین شرایطی، شاید بد نباشد به گذشته نگاهی بیندازیم؛ روزهایی که مردم این سرزمین با آیینها و مراسم بارانخواهی، خود را به آسمان نزدیک میکردند و باور داشتند که دعا و آیینهای بارانخواهی میتواند زمین تشنه را سیراب کند.
در فرهنگ ایرانی، باران تنها پدیدهای طبیعی نیست؛ نشانهای از رحمت و زندگی است. از همین رو، آیینهای بارانخواهی در سراسر ایران نهتنها راهی برای جبران خشکسالی، که نوعی زبان جمعی برای گفتوگو با طبیعت بودهاند. اگرچه آیینهای طلب باران در میان دیگر اقوام نیز دیده میشود، اما تنوع آن در ایران چشمگیر است.
بسیاری از آیینهای بارانخواهی در ایران، به دورههای پیش از زرتشت برمیگردند. برخی در آیین زرتشتی ریشه دارند و گروهی نیز از تعامل با اقوام مهاجر به فرهنگ ایرانی راه یافتهاند. در بسیاری از این آیینها، باورهای کهن با پوشش مذهبی در دوره اسلامی ادامه پیدا کرده و به شکلی تازه زنده ماندهاند.
مراسمهای بارانخواهی در ایران بسیار متنوع بودند، اما در نهایت میتوان آنها را به دو گروه کلی مراسمهای فردی و گروهی تقسیم کرد. رایجترین انواع بارانخواهی، انجام دادن مراسم دعا و نیایش بوده است. این عمل را که اغلب با قربانی و تسلیم پیشکشهایی همراه بوده، باید موضوعی جهانی دانست که در میان همۀ اقوام و ملتها رواج داشته است.
در برخی از مناطق ایران، به آن بخش از مراسم بارانخواهی که با دعا و نیایش همراه است، «قبلهدعا» یا «قبلهباران» میگویند. در برخی از این مراسم، با دعا و نیایش همراه میشود که هدف از انجام چنین کارهایی تقویت نیروهای بارانساز و خیر در مقابل سپاه شَر یا دیوان و دشمنانِ باران بوده است.
در برخی از آموزههای دین اسلام نیز بر بارانخواهی تأکید شده است که نمونههایی از آن را در صحیفۀ سجادیه و مفتاح الجنات، آن جایی که کیفیت نماز باران را تشریح کرده است، میبینیم.
آیینهای بارانخواهی تا همین چند دهه اخیر با رسوم جالبی برگزار میشد. برخی از این آیینها عبارت است از:
گروگانگیری از گاوها!
در مناطق غربی کشور در استانهای ایلام، لرستان، کرمانشاه، کردستان و برخی از شهرهای همدان، هنگامی که برای مدت زیادی باران نبارد، گروهی از زنان و دختران گاوهای روستای مجاور را بهصورت صوری میدزدند. در کنگاور، گاوی را میدزدند و معمولاً پیش از آغاز مراسم، این خبر را به روستای مجاور میرسانند تا از هرگونه سوءتفاهم احتمالی جلوگیری شود.
تابوتگردانی و شعرخوانی در طلب باران
از دیگر انواع مراسمی که برای بارش باران اجرا میشد، «تابوتگردانی»، «تابوتشویی» و «علمگردانی» است. در شهرهای لارستان، گروهی زن و مرد، کودکی هشت تا دهساله را درون تابوت میخواباندند، روی تابوت پارچۀ سفیدی میکشیدند، آن را بر دوش گرفته و با خواندن ترانۀ بارانخواهی، به بیرون شهر میرفتند.
عروسکی که واسطه بارش باران میشد!
عروسکگردانی نیز یکی از آیینهای بسیار رایج بارانخواهی است. در این آیین زنان و دختران برای طلب باران، عروسکی را با ظاهری زنانه میسازند و در مواردی، خود یا پسربچهها آن را بر دست گرفته، به در خانهها میروند و ضمن خواندن اشعار بار
