هوش مصنوعی مسیر پژوهش دینی را متحول کرده است

به گزارش وبسایت صنعت جهان، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، در همایش «گفتگوگر‌های هوشمند اسلامی و آینده پژوهش‌های دینی» که در حال برگزاری است، با اشاره به تبریک فرارسیدن ماه رجب و میلاد امام محمدباقر (ع)، از این نشست به عنوان گامی مبارک در مسیر تبیین نسبت حوزه‌های علمیه با تحولات نوین فناوری یاد کرد.

رئیس مرکز نور تأکید کرد که در دهه‌های گذشته، با گسترش ابزار‌های جست‌وجوی دیجیتال، نگرانی وجود داشت که با سهولت دسترسی به آیات، روایات و منابع، نقش پژوهشگر علوم اسلامی کمرنگ شود، اما تجربه نشان داد این ابزار‌ها نه‌تنها جای پژوهشگر را نگرفتند، بلکه موجب تعمیق و تسریع پژوهش‌ها شدند. وی افزود که امروز نیز با ظهور مدل‌های زبانی بزرگ و گفتگوگر‌های هوشمند، همان دغدغه‌ها با شدتی چندبرابر در حال تکرار است.

دکتر بهرامی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی صرفاً افزایش سرعت یا دقت پژوهش نیست، تصریح کرد که تغییر در «منهج پژوهش» و «شیوه استخراج معارف» است و این تحول، نیازمند بازنگری‌های عمیق معرفت‌شناختی و روش‌شناختی در پژوهش‌های دینی است. وی ادامه داد که باید به‌طور جدی بررسی شود که خروجی‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی تا چه اندازه از روایی، اعتبار و صحت علمی برخوردارند و نسبت آنها با واقعیت و اجتهاد دینی چیست.

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی تأکید کرد که این تحول، تحولی گریزناپذیر است و ما انتخابی در اصل مواجهه با هوش مصنوعی نداریم، اما کاملاً مختاریم که چگونه با آن مواجه شویم. وی افزود که لازم است به‌روشنی تبیین شود که اگر پژوهشگری از هوش مصنوعی استفاده کرد، چه مواردی را باید اعلام کند، مسئولیت خطا‌ها با چه کسی است و حدود بهره‌گیری علمی کجاست.

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری نور هشدار داد که هوش مصنوعی منتظر ما نمی‌ماند و حوزه‌های علمیه باید در سه عرصه به‌سرعت تعیین تکلیف کنند؛ نخست، انجام مطالعات بنیادین معرفتی و روش‌شناختی؛ دوم، سیاست‌گذاری شفاف برای اساتید، طلاب و پژوهشگران؛ و سوم، تولید ابزار‌های بومی و تخصصی هوشمند اسلامی.

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی با ذکر تجربه چند دهه‌ای مرکز نور در فضای دیجیتال گفت: تجربه نشان داده است هر جا به‌موقع ابزار مناسب تولید کردیم، نه‌تنها مرجعیت داخلی، بلکه مرجعیت بین‌المللی به دست آوردیم و هر جا تعلل کردیم، این مرجعیت را از دست دادیم.

وی با اشاره به نمونه «نورمگز» افزود که روزی تصور می‌شد با وجود Google Scholar، امکان موفقیت یک سامانه مجلات علمی بومی وجود ندارد، اما امروز ده‌ها دانشگاه معتبر اروپایی و آمریکایی مشترک نورمگز هستند و این نشان می‌دهد که مرجعیت علمی، نتیجه اقدام به‌موقع و هوشمندانه است.

رئیس مرکز نور با اشاره به هدف برگزاری این همایش گفت: با هدف معرفی و ترویج گفتگوگر‌های هوشمند اسلامی، مرکز نور شناسایی حدود ۲۰ گفتگوگر دینی را در دستور کار قرار داده و در این نشست، به دلیل محدودیت زمانی، پنج گفتگوگر معرفی می‌شود.

وی افزود که این گفتگوگر‌ها شامل ابزار‌هایی در حوزه آموزش و پژوهش حوزه علمیه خواهران، پاسخگویی به سؤالات دینی، مشاوره دینی و روان‌شناختی، و گفت‌و‌گو با تفاسیر قرآن کریم است که توسط مرکز نور توسعه یافته‌اند.

حجت الاسلامالمسلمین بهرامی با تشریح اقدامات مرکز نور در حوزه هوش مصنوعی مولد گفت: در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه نیروی انسانی، زیرساخت‌های پردازشی و توسعه محتوای هوشمند صورت گرفته است و تمرکز ویژه‌ای بر توسعه گفتگوگر‌های تخصصی علوم اسلامی داریم. وی از رونمایی قریب‌الوقوع گفتگوگر «گفت‌و‌گو با کتب دینی» خبر داد و گفت: این سام