بازسازی جامعه شیعیان هند/ جنبشی که یک نسل را دوباره ساخت
به گزارش وبسایت صنعت جهان، علامه سید غلام عسکری، یکی از شناختهشدهترین خطیبان و متفکران شیعه در هند، در قرن بیستم تلاشهای گستردهای برای احیای دینی شیعیان هند انجام داد. او با در نظر گرفتن خلأ آموزشی و اجتماعی در جامعهٔ شیعهٔ هند، ایدهٔ تأسیس تنظیمالمکاتب را در سال ۱۹۶۸ مطرح کرد. این طرح کوچک به یک شبکهٔ گسترده تبدیل شد و در حال حاضر با ۱۲۳۸ مکتب فعال، بیش از ۵۱ هزار دانشآموز و نزدیک به ۲۲۰۰ معلم، یکی از موفقترین نمونههای احیای دینی و نهادسازی اجتماعی در جهان شیعی است.
تنظیمالمکاتب بر این ایده بنا شد که برای احیای نسلی و تربیت دینی پایدار، باید یک نظام آموزشی چندلایه، روشن، منظم و قابل اداره در مقیاس بزرگ ایجاد شود. این سامانه از مکاتب کوچک آغاز میشد که معمولاً در محلهها یا روستاها قرار داشتند و با برنامهٔ درسی واحد، ساعات مشخص، معلمان آموزشدیده و روشهای یکسان اداره میشدند. نظارت مرکزی بر محتوا، شکل تدریس و ارزیابی دانشآموزان، مانع از پراکندگی و تفاوتهای محلی میشد. در عین حال، ادارهٔ عملی مکتبها بر دوش مردم همان منطقه بود و مشارکت اجتماعی، تأمین مالی، انتخاب مکان و پیگیریها توسط کمیتههای مردمی صورت میگرفت.
در کنار این سامانهٔ تربیت مدرس، مدرسهٔ ذاکری جایگاهی مهم در ساختار تنظیمالمکاتب داشت. این نهاد با هدف تربیت خطیبان آموزشدیده شکل گرفت تا منبر شیعه در هند، از شکل سنتی و تجربی به یک مهارت آکادمیک، سازمانیافته و متکی بر روشهای نوین انتقال معارف تبدیل شود. خطیبان پس از آموزش، با مکاتب در ارتباط قرار میگرفتند و در چرخههای محلی تبلیغ و آموزش نقشآفرینی میکردند.
ساختار تنظیمالمکاتب چندلایه، تربیت یک جامعهٔ کامل از مربیان، معلمان و خطیبان را در نظر میگرفت. در لایهٔ سوم، مدارس و کالجهای رسمی قرار داشتند که با مجوز دولت هند فعالیت میکردند و امکان پیوند با جامعهٔ مدرن را فراهم میکردند. فارغالتحصیلان این مدارس در جامعهٔ هند مدرن حضور مؤثر داشتند و در عین حال با شبکهٔ دینی پیوند داشتند.
ورود فناوری، لایهٔ تازهای به ساختار تنظیمالمکاتب افزود. مکتب الکترونیکی، یک بازوی دیجیتال بود که امکان آموزش از راه دور، برگزاری کلاسهای آنلاین، آموزش معلمان و ارائهٔ محتوای هماهنگ را فراهم میکرد. این بخش از ساختار در سالهای اخیر به ستون مهمی برای گسترش تنظیمالمکاتب در بیرون از هند نیز تبدیل شده است.
در نهایت، ساختار تنظیمالمکاتب بهگونهای طراحی شد که هر لایه، حلقهٔ پیوستهای از زنجیرهٔ تربیت باشد: کودکانی که در مکاتب آموزش میدیدند، میتوانستند بعدها وارد حوزههای تربیت معلم یا حوزههای علمیه شوند؛ خطیبان آموزشدیده به مکاتب بازمیگشتند و به تقویت هویت جمعی کمک میکردند؛ مدارس رسمی امکان پیوند با جامعهٔ مدرن را فراهم میکردند؛ و همهٔ اینها زیر سایهٔ یک محتوای استاندارد، عملیات نظارتی شفاف و مدیریت مرکزی واحد انجام میشد.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
