بازی خطرناک نفتی زلنسکی
به گزارش وبسایت صنعت جهان، حمله پهپادی دریایی اوکراین به پایانه نفتی کنسرسیوم خط لوله دریای خزر در روسیه، بازارهای انرژی جهانی را با چالش جدیدی روبهرو کرد. این حمله که در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۵ انجام شد، لنگرگاه شناور شماره ۲ بندر نووروسییسک را به شدت آسیب رساند و عملیات انتقال را به طور کامل متوقف کرد.
این حملات، که بر اساس گزارشهای رسمی، با آسیب جدی به لنگرگاه شناور شماره ۲ و متوقف شدن عملیات انتقال، جریان روزانه بیش از ۳/۱ میلیون بشکه نفت را مختل کرد و اعتراض شدید قزاقستان را برانگیخت. وزارت خارجه قزاقستان این اقدام را «سومین حمله عمدی به زیرساختهای حیاتی بینالمللی» توصیف کرد و خواستار توقف فوری چنین عملیاتهایی شد.
این اعتراض نشاندهنده نگرانیهای عمیق اقتصادی است. هر دقیقه توقف میتواند میلیونها دلار ضرر به بار آورد. این رویداد، که در پی موج حملات پهپادی اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه رخ داد، سؤالی کلیدی را مطرح میکند: آیا استراتژی تضعیف اقتصاد جنگی مسکو ارزش ریسکهای جهانی را دارد؟
کنسرسیوم خط لوله دریای خزر، که در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد، امروزه به عنوان یکی از زیرساختهای کلیدی در زنجیره تأمین جهانی نفت عمل میکند. این خط لوله ۱۵۰۰ کیلومتری، نفت خام از میادین غنی قزاقستان را از سواحل خزر به پایانه نووروسییسک روسیه در دریای سیاه منتقل میکند. در سال ۲۰۲۴، CPC حدود ۶/۶۸ میلیون تن نفت را جابهجا کرد، که معادل ۴/۱ درصد از کل عرضه جهانی نفت است.
این حمله، که بخشی از کمپین گستردهتر کییف برای اختلال در درآمدهای نفتی روسیه است، فراتر از یک درگیری محلی بر اکوسیستم جهانی انرژی اثرگذار بوده است. با توجه به اینکه CPC بیش از ۱ درصد از عرضه جهانی نفت را تأمین میکند، توقف آن میتواند زنجیره تأمین را در آسیا و اروپا مختل کند و تورم انرژی را تشدید نماید.
مدلهای اقتصادی نشان میدهد که CPC به عنوان یک میانجی عمل میکند. در سالهای اخیر، با افزایش تولید میدان کاشاگان، ظرفیت خط لوله به ۴/۱ میلیون بشکه در روز گسترش یافت، که این امر ریسکهای ناشی از تنشهای خاورمیانه را تعدیل کرده است. با این حال، موقعیت جغرافیایی کنسرسیوم خزر در دریای سیاه، که صحنه درگیریهای نظامی است، آسیبپذیری آن را افزایش میدهد.
جایگاه استراتژیک کنسرسیوم خزر در معادلات جهانی انرژی
کنسرسیوم خط لوله دریای خزر، که در سال ۱۹۹۲ با هدف تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شد، امروزه به عنوان یکی از زیرساختهای کلیدی در زنجیره تأمین جهانی نفت عمل میکند. این خط لوله ۱۵۰۰ کیلومتری، نفت خام از میادین غنی قزاقستان، شامل تنگیز، کاراچگاناک و کاشاگان را از سواحل خزر به پایانه نووروسییسک روسیه در دریای سیاه منتقل میکند.
در سال ۲۰۲۴، CPC حدود ۶/۶۸ میلیون تن نفت را جابهجا کرد، که معادل ۴/۱ درصد از کل عرضه جهانی نفت است. این حجم، کنسرسیوم خزر را در ردیف پنجم خط لوله برتر جهان قرار میدهد و نقش حیاتی در تأمین تقاضای رو به رشد آسیا ایفا مینماید. سهامداران متنوع این کنسرسیوم با حضور شرکتهای روسی مانند لوکاویل (۲۴.۲ درصد)، طرف قزاق (۲۰.۷۵ درصد)، و غربی مانند شورون (۱۵ درصد) و اکسونموبیل (۷.۵ درصد) آن را به نمادی از همکاری فرامرزی تبدیل کرده است.
برخلاف خطوط لوله کاملاً روسی، کنسرسیوم خطوط لوله خزر تنها مسیر صادراتی در خاک روسیه است که تحت
