«خودفریبی مقدس»؛ وقتی هوسبازی نامِ «سلوک» میگیرد!
به گزارش وبسایت صنعت جهان، دلبستگیهای عاطفی خارج از ضابطه در آموزههای ادیان هیچگاه بهعنوان نردبان سلوک توصیه نشدهاند، بلکه هشدار نسبت به فریب نفس در لباس معنویت، از مضامین پرتکرار تعالیم معصومان است.
در سنت برخی صوفیمسلکان، «عشق» به دو قسم حقیقی و مجازی تقسیم شده است. عشق حقیقی را منحصر در محبت به ذات، صفات و افعال الهی دانستهاند و عشق مجازی را پلی برای رسیدن به آن معرفی کردهاند. اما در عمل، گاه به مقصد نمیرسد و خود به مقصد بدل میشود.
در این چارچوب، عشق مجازی حیوانی بهعنوان امری شهوانی، بهیمی و تابع نفس امّاره معرفی و ظاهراً مذموم شمرده میشود. اما همزمان، گونهای دیگر از عشق مجازی ـ یعنی دلبستگی انسان به انسان ـ در ادبیات عرفانی تلطیف و حتی تقدیس میشود. اینجاست که مرزها مخدوش میشود و آنچه در اخلاق دینی نیازمند ضابطه و مهار است، با زبان ذوق و اشراق، رنگی قدسی میگیرد.
عدهای از متوهّمان صوفیمسلک، هدف و غرض از «عشقِ ظریفان و نرمخویان به زیبارویان» را تربیت، تأدیب و تهذیب آنان میدانند. اما در این تلقی، نفس امّاره نهتنها مهار نمیشود، بلکه با پوشیدن جامهای معنوی، مشروعیت مییابد و خواهش نفسانی بهجای آنکه موضوع مجاهده باشد، به ابزار سلوک تبدیل میگردد.
سیرة حضرت ختمیمرتبت پیامبر اکرم صلّیاللّهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسّلام نیز مؤید رویکرد تزکیه نفس و مهار هوا است. در این سیره، محبت جایگاهی رفیع دارد، اما همیشه در چارچوب عقل، شریعت و مسئولیت آن هم در قبال خداوند و ائمه اطهار تعریف میشود.
قرآن انسان را موجودی مختار میداند که در مسیر هدایت و ضلالت در نوسان است و همواره امکان بازگشت دارد. اما در تعالیم معصومان، هرگز عشق به غیرخدا را ـ اگر به وابستگی و غفلت بینجامد ـ مقدمه کمال معرفی نشده است.
در نهایت، عشق در منطق وحی، امری تربیتی و جهتمند است، نه تجربهای مبهم که با هر تعلّقی قابل تحقق باشد. راه خدا از مهار نفس و اطاعت میگذرد، نه از تقدیس دلبستگیهایی که بیش از آنکه رو به آسمان داشته باشند، ریشه در عمق زمین دارند.
منبع: تسنیم
