«طلای خونین»؛ چگونه ثروت ملی سودان، قاتل جان مردم شد؟
به گزارش وبسایت صنعت جهان، میلیونها نفر از مردم سودان در زیر سایه جنگ و آوارگی رنج میبرند. شبه نظامیان با کنترل معادن طلای دارفور و حمایت کشورهایی مانند امارات، منابع طبیعی سودان را به ابزاری برای فساد، تسلیح جنگ و تثبیت قدرت تبدیل کردهاند.
با آغاز جنگ داخلی در سودان در آوریل ۲۰۲۳، طلای این کشور به صدر اخبار و تحلیلها بازگشت و به یکی از کلیدهای اصلی درک دلایل این جنگ خونین و روشهای تأمین مالی آن تبدیل شد. نقش کشورهای مختلف، بهویژه امارات، دیگر تنها نکات پراکنده در گزارشهای خبری نبود، بلکه اکنون توسط تیمهای کارشناسی سازمان ملل و سازوکارهای بینالمللی رصدکننده حرکت طلای مرزها، مستند شده است.
مرکزیت طلای سودان در سیاست و اقتصاد، به بیش از یک دهه پیش بازمیگردد. این فلز گرانبها و سبکقابلحمل به تدریج به منبعی حساس تبدیل شد: قادر به تأمین مالی شبکههای مسلح محلی و حمایت از حامیان خارجی در یک زمان. ضعف دولت و کاهش توان نظارتی آن، باعث شد که طلای سودان به شریان مالی جایگزین تبدیل شود که از نهادهای رسمی عبور نکرده و توازن قدرت را در مناطق مختلف کشور بازآرایی کند.
همزمان با ویرانیهای ناشی از جنگ، دهها هزار کشته، بیش از ۱۱ میلیون آواره و تهدید قریبالوقوع قحطی برای میلیونها نفر، طلای سودان مسیر کاملاً متفاوتی را پیمود: از مناطق معدنی خارج شد و با عبور از مرزهای نیمهتخریب شده، به شهرهایی رسید که برجهایشان شبها درخشش طلای خونین را بازتاب میدهند.
طلا سودان تا حدود یک و نیم دهه پیش، تنها در یک کارخانه معدنی فعال بود که در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد. اما پس از جدایی سودان جنوبی در سال ۲۰۱۱، صنعت نفت این کشور به شدت آسیب دید. در این شرایط، با افزایش بیکاری و تورم، دهها هزار سودانی به سمت استخراج معدن غیررسمی روی آوردند تا به شکل موقت گذران زندگی کنند.
تحقیقات موسسه ایتالیایی مطالعات سیاست بینالمللی (ISPI) نشان میدهد که نظام عمر البشیر از این فرصت بهره برد و شرکت سودانی منابع معدنی، بازارهای طلا را با مالیاتها مدیریت کرد، در حالی که امتیازات عمده استخراج به شرکتهای وابسته به دستگاههای امنیتی و نظامی و برخی شرکتهای خارجی بهویژه روسی اعطا شد.
در سال ۲۰۱۲، کشف طلای «جبل عامر» مسیر دارفور را تغییر داد و توازن قدرت در کل سودان را بازتنظیم کرد. در دارفور، محمد حمدان دقلو معروف به «حمیدتی»، فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع، به عنوان یک فرمانده قدرتمند و متحد البشیر ظهور کرد و از حمایت مستقیم او برخوردار شد.
گزارشها حاکی است که بخشی از درآمدهای حاصل از این طلای ارزشمند برای خرید اسلحه و تجهیز نیروهای مسلح استفاده شد و به استقلال نظامی و قدرت سیاسی حمیدتی افزود. مسیر فعالیتهای او به عنوان یک فرمانده شبهنظامی از غرب دارفور آغاز شد، جایی که درگیریهای مسلحانه با شورشیان آغاز و بعدها شبکهای از نیروهای وابسته به او شکل گرفت که بهنام «یگانهای اطلاعات مرزی» شناخته شدند.
این درگیریها منجر به کشته شدن حدود ۳۰۰ هزار نفر و آواره شدن دو میلیون نفر شد. دولت، با وجود انکار دخالت مستقیم، با اقدامات بینالمللی از جمله صدور حکم بازداشت بینالمللی علیه البشیر و تحریمهای آمریکا مواجه شد.
طلای خونین و بستر جنگ ۲۰۲۳
در سال ۲۰۱۷، همزمان با کاهش تحریمهای آمریکا علیه سودان، حمیدتی کنترل کامل طلای جبل عامر را به دست گرفت و در سالهای بعد بدون مانع، فعالیت خود را از دارفور به جنوب کردفان و سایر مناطق گسترش داد.
در اواخر ۲۰۱۸، با فروپاشی اقتصادی سودان، البشیر آزادی عمل شبهمطلقی به او برای فروش طلای کشور از طریق شرکت خانوادگی «الجنید» داد. با آغاز دوران دولت انتق
